TÜRKİYE ADALET AKADEMİSİ HEYETİNİN 3-7 HAZİRAN TARİHLERİNDE GERÇEKLEŞTİRDİĞİ CEZAYİR ÇALIŞMA ZİYARETİNE İLİŞKİN RAPOR
Hazırlayan Adli Yargı Hakim Adayı Ahmet Serhat Ergin KANAT 109686
ZİYARETİN KONUSU: Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti Yüksek Hakimlik Okulu ve diğer yargı kurumlarının ziyaret edilerek örgütlenme ve çalışmalarıyla ilgili bilgi edinilmesi
TARİHİ: 03-07 Haziran 2007
YERİ: CEZAYİR
ZİYARETİ DÜZENLEYEN: Türkiye Adalet Akademisi
KATILIMCILAR: Türkiye Adalet Akademisi Başkanı Yargıtay Üyesi Dr. Birsen KARAKAŞ, Türkiye Adalet Akademisi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. İhsan ERDOĞAN, Türkiye Adalet Akademisi Eğitim Md.Yrd. Hakim Ahmet KAYA, Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış.İl Gen Md. Tetkik Hakimi Jale KALAY, Ankara İli Cumhuriyet Savcı Adayı Eda DEMİRCAN, Ankara İli Adli Yargı Hakim Adayı Ahmet Serhat Ergin KANAT.
1.GİRİŞ 2.ZİYARETTE GÖRÜŞÜLEN KONULAR 3-ZİYARETTEN ÇIKAN SONUÇLAR 4-KURUMUMUZ AÇISINDAN DEĞERLENDİRMELER 1- GİRİŞ Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti ,Kuzey Afrika'da bulunan, Afrika'nın Sudan'dan sonra ikinci büyük ülkesidir.Etnik açıdan bir Arap ve Berberi ülkesi olup halkın %99 müslümandır.Ülke ismi Arapça'da ( El Jazair ) adalar anlamına gelmektedir.Kuzeyinde Akdeniz,kuzeydoğusunda Tunus,doğusunda Libya, Güneyinde Nijer ve Mali, güneybatıda Moritanya , batıda Fas ile çevrili olan 2.381.741km” yüzölçümü ile Sudandan sonra Afrika'nın ikinci büyük ülkesidir. TARİHİ Çok eski tarihlerde bir yerleşim merkezi olan Cezayir zamanla sırasıyla Fenikeliler, Kartacalılar, Bizanslılar, ve İslam imparatorluğunun eline geçmiştir.Onaltıncı asırda Oruç Reis ve Hızır Reis (Barbaros Hayreddin Paşa ) tarafından Akdenizi yağma ,talan ve barbarlıklarıyla kan gölü haline getiren Avrupalı korsanlardan Cezayir alınarak Osmanlı bayrağı altında üç asırlık huzur ve sükuna kavuşturulmuştur.1830 yılında Fransızların deniz ve karadan yaptıkları saldırılara uzun süre mukavemet edilse de bölge Fransız sömürgesi olmaktan kurtulamamıştır. 1950 yılında Fransız baskı ve zulmüne karşı Cezayir halkı muntazam bir ordu kurmayı başararak haklı mücadelelerini Fransızların soykırıma yönelik barbarca tutumlarına rağmen ( Setif katliamı vb)1954 yılında bilfiil silahlı mücadeleye dönüştürmüştür.O dönemlerde Türkiye Cumhuriyeti Devletinin silah ve teçhizat yardımı ve Türk milletinin desteği bugün hala Cezayir halkı tarafından hala hatırlanmaktadır.1956 yılında bağımsızlığına kavuşan Cezayir 1962 yılında Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti adıyla bağımsızlığını ilan etmiştir.Soğuk savaş döneminde bağlantısızlar hareketinde yer alman Cezayir bu oluşumun fiili olarak ortan kalkması ile demokratik hayata doğru hızla yol almaktadır. FİZİKİ YAPI Atlas sıra dağları ülkeyi birbirinden farklı üç bölgeye bölmüştür.Kuzeyde pek çok vadi ile bölünmüş Küçük Atlaslar ile Akdeniz arasında kalan en verimli araziler, güneyde Büyük Atlas Sıradağları ve Büyük Sahra Çölü bulunmaktadır. İKLİM Coğrafi duruma göre üç farklı iklime sahip olan Cezayir'in kıyı bölgelerinde Akdeniz iklimi,Atlas sıradağları arasında daha sert bir ıklım hüküm sürmektedir.Atlasların güneyinden itibaren başlayan sahra bölgesinde ise çöl iklimi görülmektedir. TABİ KAYNAKLAR Bitki örtüsü bakımından oldukça fakir bir ülke olan Cezayir maden bakımından oldukça zengindir.Fosfat,magnezyum,volfram,kalay,altın elmas bakımından varsıl olan ülke, kömür bakımından yoksul olmakla beraber,doğal gaz üretiminde dünyanın en zengin ülkeleri arasındadır.Petrol kaynakları bakımından da dünyada hatırı sayılı bir yere sahip olan Cezayir OPEC üyesidir. NÜFUS YAPISI 25 milyon civarında nüfusa sahip olan Cezayir Berberi ve Araplardan oluşmaktadır.Berberiler göçebe hayatı yaşarken, Araplar kentlere yerleşmiştir.Sömürge zamanından kalma çok az sayıda Avrupalı da ülkede bulunmaktadır.Resmi dil Arapça olmakla beraber hemen hemen her Cezayirli Fransızca konuşabilmektedir.Altıyüzbin ila iki milyon arasında Türk asıllı Cezayirli olduğu çeşitli kaynaklarda gösterilmiş olsa da Türkçe konuşabilen yok denecek kadar azdır. SİYASİ HAYAT Ülkede 1992 yılında büyük bir iç savaş çıkmıştır.Ordunun desteği ile cumhurbaşkanı seçilen Abdülaziz Bouteflika,son seçimlerde birleştirici ve uzlaştırıcı kişiliği ile bu sefer ordu desteği almadan halkın çoğunluğunun oyları ile 2007 yılında tekrar cumhurbaşkanı seçilmiştir.18 yaşını dolduran her gencin oy kullanma hakkına sahip olduğu ülkenin siyasal sistemi başkanlık sistemidir.Cezayir BM,Arap İşbirliği Teşkilatı üyesidir. EKONOMİ Ekonomi tarım ve petrole dayanmaktadır.İç savaş sırasında ve sonrasında ekonomik buhran geçiren ülke hazırlanan kalkınma planları çerçevesinde her geçen gün sıkıntıları bertaraf etmektedir.Kara ve demir yolları olmakla beraber ülke deniz filosunu henüz kuramamıştır.Dış ticarette ise Fransa bağımlılığı kırılmış olup başta Amerika, Avrupa,Ortadoğu ve Uzakdoğu ülkeleri ile ticaret gelişmektedir. 10.01.2007 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanlığı ve Cezayir Adalet Bakanlığı arasında yapılan mutabakat zaptı anlaşması hükümlerinin uygulanmasına yönelik Türkiye Adalet Akademisi Başkanlığı tarafından Akademi başkanının önderliğinde Cezayir Hakimlik Meslek Yüksek Okulu,Cezayir Yargıtay ve Danıştay'ı,Başkent Cezayir İstinaf Mahkemesi,Cezayir Adalet Bakanlığı Modernizasyon Genel Müdürlüğü ve Tipaza kenti yerel mahkemesi ziyaret edildi.Karşılıklı görüş alış verişinde bulunuldu.Cezayir adli yargı sistemi örgütlenme yapısı,işleyişi ve faaliyetlerinde yerinde incelendi. 2.ZİYARETTE GÖRÜŞÜLEN KONULAR 3 Haziran Pazar Ankara'dan hareketle uçakla önce İstanbul'a daha sonra İstanbul'dan Cezayir'e gidildi.İlk gün Cezayir hakim evine yerleşildi.Öğle yemeğinin ardından başkentte Kasbah semti gezildi.Türkçe kasaba adından gelen semt Oruç Reis komutasındaki Türk filosunun karaya ilk çıktığı yerdir.Sonradan Türk mahallesi haline getirilmiş olan bölge,geleneksel Anadolu evlerinin ve sokaklarının birebir aynısı olan tipik bir Türk mahallesi olma özelliğini taşımaktadır.Dar sokakları cumbalı evleri,sokak başlarında olan çeşmeleri ile Cezayir şehrine tepeden bakan Kasbah; sınırları içinde yer alan Keçiova Camii ve camii önünde bulunan Pazar yeri ile de Cezayir'in Türk izlerini taşıyan önemli turistik yerlerinden biridir. 4 Haziran Pazartesi Sabah 09:00 da Cezayir Yüksek Hakimlik Okulu Başkanı hakim Moussad Housseini makamında ziyaret edildi.Cezayir Yüksek Hakimlik Okulu Başkanı refakatinde Cezayir Yüksek Hakimlik Okulu'nun yerleşke içindeki yurt binası,idare merkezi,kütüphanesi ve derslikleri gezildi.Akabinde yapılan toplantı ile Cezayir Yüksek Hakimlik Okulunun yapısı işleyişi ve adli alandaki eğitim faaliyetleri konusunda görüşmelere geçildi.Yapılan görüşmelerde Cezayir Yüksek Hakimlik Okulundaki eğitime bir hakim adayının nasıl başladığı sınav sistemi,eğitim süreci,hakimlik stajı içinde okulun yeri ve önemi,hakim adaylarının mahkeme staj süreci,hakim adaylarının sosyal hakları ve ödevleri ve stajın tamamlanması konularında bilgi alındı. Buna göre ;Cezayir yargı sisteminde hukuk fakültesinden mezun olan kişiler üç aşamalı bir sınav maratonundan sonra akademiye kabul edilmektedir. Sınav akademi tarafından her sene bir defa nisan ayında yapılmaktadır.Ancak ihtiyaç olduğundan 2007 senesinde iki sınav yapıldığı öğrenilmiştir. İlk aşamada sınavda aday adayları idare hukuku ve idari yargılama hukuku,medeni hukuk ve medeni yargılama hukuku ve ceza hukuku ve ceza usul hukukundan oluşan yazılı bir sınava tabı tutulmaktadırlar.Sınavda ortalamanın üstünde not alan aday adayları ikinci aşamaya davet edilmektedir.Bu aşamada adayların Arapça ve Fransızca bilgileri sınanmakta,adaylara belirlenen bir konuda kompozisyon yazdırılmaktadır.Üçüncü aşamaya gelen aday adayı akademi tarafından oluşturulan bir heyet huzurunda mülakata tabı tutulmaktadır.Aday adayının sözlü olarak kendisine yöneltilen, heyet tarafından tercih edilen bir hukuk branşından seçilmiş soruyu, yine sözlü olarak cevaplandırılması istenmekte aynı zamanda aday adayının meslek onur ve vakarına uyup uyamayacağı,meslekte aranan kriterlere uygunluğu denetlenmektedir.Bu aşamaları da basarıyla geçen kişi akademiye kabul edilmektedir.Kabul sırasında etnik,dini,ve cinsiyet açısından ayrım yapılmamaktadır.Akademiye kabul edilen kişi ülkemizdeki sistemin aksine hakım adayı statüsünü alamamakta öğrenci statüsü ile Yüksek hakimlik okulunda üç yıllık eğitimine başlayıp eğitimini sürdürmektedir. Hakimlik yüksek okulunda öğrenciler okul yerleşkesinde ki yurtta ücretsiz kalma ve ücretsiz üç öğün yemek hakkına sahiptirler.Ayrıca öğrencilerin kitap ve kırtasiyeleri Hakimlik Yüksek Okulu tarafından karşılanmaktadır.Maaş almayan öğrenciler arasında başarılı olanlara takriben 200 avro civarında burs verilmektedir.Mahkeme stajı sırasında öğrencilere lojman tahsis edilmektedir.Ayrıca seyahat giderleri de akademi tarafından karşılanmaktadır. Öğrencilerin dersleri takıp etme yükümlülüklerinin yanı sıra bir üst sınıfa geçebilmeleri staj yapılan yer mahkemesinden olumlu sicil ve yıl içinde yapılan sınavlarda başarılı olmalarına bağlıdır.Öğrencilerin mahkeme stajları ise öğrencilerin tercihine bırakılmaktadır.Doğum yeri veya ikamet ettiği şehrin ülkenin doğusunda yer alması halinde öğrencinin mahkeme stajı ülkenin batısında yer alan bir şehrin mahkemesinde yaptırılmaktadır.Doğulu batıda,batılı doğuda, kuzeyli güneyde, güneyli kuzeyde staj yaparak ülke kültürünü ve yerel örf ve adetleri de tanıma fırsatını yakalamaktadır.Eğitim sırasında hakım yada savcı olacağı belli olmayan öğrenciler bitirme sınavı sonunda ihtiyaca ve tercihlerine göre hakım yada savcı olarak atanırlar.Derece yapan öğrenciler kendi tercih ettikleri yer mahkemesinde göreve başlatılarak rekabete teşvik edilmektedirler Aynı gün öğleden sonra Cezayir Askeri Müzesi ve Makamı Şehit isimli anıt mezar ziyaret edildi. Askeri müze gezisi sırasında yetkililerden alınan bilgiler ve müzede teşhir edilen eserlerde Cezayir Tarihinde Osmanlı ve Türk etkisinin ne ölçüde büyük olduğu anlaşıldı.Cezayir halkının yaşamış olduğu soykırım ve istiklal mücadelesi müze ziyaretinde görüldü. Aynı gün aksamı Cezayir Türk Büyükelçisi tarafından heyet onuruna verilen akşam yemeğinde büyükelçimizden Cezayir yargı sistemi,Cezayir halkının yargı sistemine olan bakış açısı,gibi çeşitli konularda bilgi alındı. Buna göre Sayın Büyükelçimizin de ifade ettiği gibi ve yapılan gözlemlerde Cezayir yargı sistemi özetle Fransız etkisinde bir modern hukuk anlayışı ile İslam hukuku ve örf ve adet hukukunun sentezlenmesinden oluştuğu ve kendine has olan gelişimini sürdürdüğü tespit edildi.( şeriat hukuku yalnızca medeni hukukta-aile hukukunda uygulanmaktadır).Bunun yanı sıra ülkede ticari işlere ilişkin uluslararası uyuşmazlıklarda tahkim sistemine gidildiği,bölgedeki Türk ticari şirketlerinin de Cezayir devleti ile olan uyuşmazlıklarının da tahkim yoluyla giderildiği,Cezayir' de ki cezaevlerinin Hallacı Cezaevi dışında standartlara uygun olduğu,ülkenin yargı sisteminde maalesef hemşericilik adam kayırma ve rüşvetin had safhada olduğu şifahen büyükelçimiz tarafından beyan edildi. 5 Haziran Salı Salı günü öğleye kadar Cezayir Yargıtay ve Danıştay'ına ziyarette bulunuldu.Heyet Cezayir Yargıtay başkanı ve Danıştay başkanı tarafından Yargıtay başkanı makamında kabul edildi.Cezayir Yargıtay'ına yapılan ziyarette Yargıtay'ın Cezayir yargı sistemindeki yeri ve önemi faaliyetleri hakkında bilgi alındı. Öğleden sonra Başkent Cezayir istinaf mahkemesi ziyaret edildi.Yapılan ziyarette mahkeme binasının ziyaret günü Adalet Bakanlığı tarafından müteahhit firmadan teslim alınması Cezayir istinaf mahkemesi başsavcısı tarafından dile getirilerek,yetkililer tarafından Cezayir istinaf sistemi hakkında ayrıntılı bir bilgi heyete bu sebepten ötürü aktarılamadı.Mahkeme binası ve hakım ve savcı odaları,duruşma salonları gezdirilmiş olup,yeni,nezih,kullanışlı bir İstinaf mahkemesi binası olduğu görüldü. 6 Haziran Çarşamba Cezayir Modernizasyon Genel Müdürlüğüne yapılan ziyarette, heyete kurum müdürü ve görevli bir hakim tarafından Cezayir Adalet Bakanlığının hukuk modernizasyonu alanında yaptığı çalışmalara ilişkin brifing verildi.(sunum yapıldı) Buna göre Adalet Bakanlığımızın UYAP sistemine benzer ve fakat yeni ve gelişmekte olan sistemleri heyete tanıtıldı ve sistem hakkında heyete bilgi verildi.Yapılan sunumda Türkiye Adalet Akademisi Başkanı Dr. Birsen KARAKAŞ Türk Uyap sisteminin de Cezayirli yetkililerle tanıtılmasını istedi.Bunun üzerine Stajyer Cumhuriyet Savcısı Eda Demircan ve Stajyer Hakim Ahmet Serhat Ergin Kanat tarafından Bakanlık Tetkik Hakimi Jale KALAY ın eşzamanlı çevirisiyle T.C. Adalet Bakanlığı , Yargıtay, Türkiye Adalet Akademisi siteleri tanıtıldı, Uyap sistemi hakkında genel bilgi verildi. Öğleden sonra Başkent Cezayir'e 70km uzaklıktaki tarihi ve turistik bir şehir olan Tipaza kentine gidildi.Tipaza yerel mahkeme başkanı makamında ziyaret edildi.Yerel mahkeme binası gezildi.Mahkemeler ve kalemleri hakkında bilgi alındı.Ayrıca Tipaza mahkemelerinde staj yapmakta olan Yüksek Hakimlik Okulu öğrencileri ve onların eğitimleri hakkında bizzat mahkeme başkanı heyeti bilgilendirdi. Daha sonra yerel mahkeme başkanını refakatinde şehir müzesi,Roma harabeleri ve Moritanya kralı mezarı gezildi. 7 Haziran Perşembe Yerel saat 13:30 da THY‘nin TK 1154 sefer sayılı Cezayir İstanbul tarifeli uçağıyla Cezayir'den ayrılmak sureti ile ülkeye yapılan çalışma ziyareti sona erdi. 3-ZİYARETTEN ÇIKAN SONUÇLAR Tarihi dostluklara dayanan iki ülke ilişkilerinin, Cezayir adli makamlarınca pekiştirilme arzusu taşındığı görülmüştür. Çalışma ziyareti şeklinde yapılan ziyaretler ile adli makamların ve yüksek hakimlik okulunun örgütlenme yapısı ve faaliyet konularında faydalı bilgiler elde edilmiştir. Hakimlik okulunun staj süresi içinde etkinliğinin çok önem arz ettiği tespit edilmiştir. Cezayir hukuk sistemi ve adli teşkilat yapısı yerinde görülerek ülkemizin hukuk sistemi ve adli teşkilat yapısı farklı bir bakış açısıyla mukayese edilmiştir. Yapılan bu mukayese sonucu ülkemizin adli teşkilat yapısı bakımından Cezayir'e nazaran çok ileride olduğu,teknik kapasitenin ve donanımın ülkemizde daha ileri düzeyde olduğu,ancak Yargıtay'ımızın iş yükünün Cezayir Yargıtay'ına göre çok fazla olduğu ,Cezayir'de yapılan yargı reformu çerçevesinde hızla yeni bina ve tesisler yapılmakta iken içtihat açısından Türk Yargı sistemi kadar zengin olmadığı görülmüştür. Hukuki konularda ve uyap sistemimiz gibi teknik konularda bilgi değişimi ve uzman desteğinin faydalı olacağı kanaatine varılmıştır 4-TÜRKİYE ADALET AKADEMİSİ AÇISINDAN DEĞERLENDİRMELER Ülkede yapılan yargı reformu ile Cezayir Hakimlik Meslek Yüksek Okulunun yeni bir anlayışla öğrencilere eğitim ve hizmet verdiği bu anlamda dost ülke Cezayir Hakimlik Yüksek Okulunun Türkiye Adalet Akademisi'nin deneyimine gereksinim duyduğu, Cezayir Hakimlik Yüksek Okulunun başta Sudan ,Tunus, Mali gibi çeşitli ülkelerden gelen hakim adaylarını kendi bünyesinde verdiği eğitimle yetiştirdiği ,bu durumun Cezayir ile o ülke adli makamları arasında gelecekte dostluk işbirliği ve yardımlaşmada büyük rol oynayabileceği , böyle bir programın Türkiye Adalet Akademisi ile diğer dost ülkeler hakimlik okulları arasında olmasının faydalı olacağı, Hakimlik okulunun staj süresi içinde etkinliğinin çok önem arz ettiği Verilen eğitim açısından Türk hakim ve savcı adaylarının staj süresinin Cezayirli hakim adaylarına göre çok daha kısa olmasına rağmen Cezayirli emsallerinden geri kalmadığı fakat yabancı dil konusunda Cezayirli emsallerinin Fransızca'nın yanı sıra İngilizce veya İspanyolca gibi dilleri öğrenmeleri Türk hakim adaylarının da kısa zamanda yabancı dil konusunda etkin bir eğitime tabi tutulmaları gerektiği Bilgisayar kullanımı açısından Türk hakım adaylarının Cezayirli emsellerine göre daha ileri düzeyde olduğu,adaylara verilen diz üstü bilgisayar konusunun Cezayirli adli makamların dikkatini çektiği,hakim adaylarının almış olduğu maaş Cezayirli yetkililerce memnuniyetle karşılanıp kendi ülkelerinde de hakimlerin maaşları konusunda çalışmalar olduğu Türkiye adalet akademisi yerleşkesinin çok daha büyük ve eğitim ve öğretim acısından daha işlevsel bina ve dersliklere sahip olduğu,ancak personel açısından Cezayir yüksek hakimlik okulunun personel sayısının bakımından daha fazla olduğu, Gerek Cezayir ile gerekse diğer yabancı ülkelere yapılacak çalışma ziyaretlerinde hakim adaylarının da katılması,katılımın yüksek tutulmak sureti ile hakim adaylarının yabancı dil gelişimini olumlu etkileyeceği, genel kültür ve görgülerinin artacağı ve yabancı emsalleri ile kişisel dostluk ve işbirliği yapmalarına imkan sağlayacağı, bu anlamda çalışma ziyaretlerinde daha fazla hakim adayının katılmasının faydalı olacağı Kanaatine varılmış olup çalışma ziyaretine ilişkin raporum saygılarımla arz olunur.
|